Koffie uit Oaxaca: derde in areaal, pas vierde in productie

Kijk naar een kaart van waar Mexicaanse koffie groeit en Oaxaca duikt steeds opnieuw op. De staat heeft koffie in 151 afzonderlijke gemeenten, meer dan welke andere staat van het land ook. Kijk vervolgens naar het tonnage en Oaxaca staat vierde, achter drie staten die op minder plekken meer koffie telen. Koffie uit Oaxaca is het duidelijkste geval in Mexico van een teeltgebied dat breed is in plaats van diep, en de cijfers van de koffieoogst van 2024 maken dat gat lastig te missen.

De breedste koffiekaart van het land

Mexico sloot 2024 af met koffie in 485 gemeenten verspreid over 14 staten. Oaxaca is goed voor 151 daarvan. Veracruz, met de op een na langste lijst, komt op 100. Chiapas, dat ruim vier keer zoveel produceert, doet het met 87. Puebla heeft er 54 nodig.

Ongeveer een derde van alle gemeenten waar Mexicaanse koffie groeit ligt dus binnen één staat. Dat is eerst geografie en pas daarna landbouw. Het bestand van 2024 noemt koffie in zeven landbouwdistricten van de staat, van Tuxtepec en de Cañada in het noorden tot de Costa en de Istmo, en dat is veel land voor één gewas om over uit te waaieren.

Derde in areaal, vierde in tonnage

Oaxaca had in 2024 132.268 hectare koffie aangeplant. Dat is 18,9 procent van het nationale totaal van 701.335 hectare en daarmee het derde koffieareaal van het land, achter Chiapas en Veracruz. De productie vertelt een ander verhaal. De staat haalde 90.257 ton binnen, 8,5 procent van een nationale oogst van 1.056.317 ton, en een vierde plaats, achter Puebla.

Al die gewichten betreffen de koffiekers, de vrucht zoals die van de struik komt en niet de groene boon die het land later verlaat, en zo legt de afsluiting van de landbouwproductie van SIAP het ook vast. Drie plaatsen verschil tussen areaal en output is een breed gat voor welk gewas dan ook.

Waar de opbrengst per hectare uiteenloopt

Deel het tonnage door de geoogste hectares en het beeld wordt scherper. Oaxaca kwam in 2024 uit op 0,77 ton per hectare. Chiapas haalde 1,63 en Veracruz 1,87. Puebla, de staat die het meeste uit het minste land haalt, kwam op 3,40, oftewel 4,4 keer wat Oaxaca van dezelfde hoeveelheid grond haalde.

Een opbrengst per hectare op dat niveau is geen schandaal en ook geen raadsel, maar het bestand van 2024 verklaart hem niet. Het legt vast wat er van het land kwam, niet waarom. De leeftijd van de struiken, de hoogte, de lange schaduw van de koffieroest, hoe weinig er aan meststoffen op deze percelen gaat: allemaal aannemelijk, geen ervan beslecht door een productietabel.

Het land dat wel is aangeplant maar nooit geplukt

Naast dat cijfer staat een tweede getal dat het lezen waard is. Van de 132.268 aangeplante hectare in Oaxaca werden er 117.472 geoogst. De overige 14.796 hectare, 11,2 procent van het aangeplante oppervlak van de staat, leverde niets op wat het bestand registreert.

Dat aandeel valt op. Chiapas liet in 2024 1,4 procent van zijn aangeplante koffie ongeoogst, Veracruz 5,6 procent, Puebla 7,2 procent. Landelijk werden 659.699 van de 701.335 aangeplante hectare geplukt. Koffie die blijft staan is op papier nog steeds koffiegrond, en dat verklaart mede waarom het cijfer voor oppervlak en het cijfer voor tonnage een andere kant op wijzen.

Geen zwaartepunt

De meeste koffiestaten hebben een hoofdstad. In Guerrero is één gemeente, Atoyac de Álvarez, goed voor 54,1 procent van de staatsoogst. Oaxaca kent zoiets niet. De grootste producent, San Juan Bautista Valle Nacional, haalde 5.184 ton binnen, 5,7 procent van het staatstotaal. San Juan Cotzocón volgt met 4.229 ton. Daarna vlakt de lijst snel af.

Pluma Hidalgo, de gemeente achter de oorsprongsbenaming van de staat, produceerde 2.749 ton bij 0,68 ton per hectare, onder het gemiddelde van Oaxaca in plaats van erboven. Een oogst die zo fijn verdeeld is, ligt in handen van kleine koffieboeren en niet van landgoederen, wat de cijfers suggereren ook al bewijzen ze het niet.

Het nut hiervan is klein en het onthouden waard. Als een herkomst groot wordt genoemd, vraag dan of dat over land gaat of over tonnage. Voor Oaxaca liggen die twee antwoorden drie plaatsen uit elkaar.

Wat verandert zo'n getal in de kop?

Wat een hectare oplevert is een boekhoudkundig feit over grond, geen oordeel over smaak. Een kop wordt bepaald door variëteit, hoogte, verwerking en hoe kort geleden de bonen gebrand zijn, en daar begint Santo Café: Mexicaanse arabicakoffie, in kleine batches gebrand en kort daarna verstuurd. Een productietabel vertelt hoe een streek boert. Over de smaak zegt hij niets.