Koffie lijkt vandaag de dag zo vanzelfsprekend dat je er niet meer bij stilstaat. Een kopje bij het opstaan, een tweede op het werk, misschien een derde na de lunch. Maar er was een tijd dat Europa er nog nooit van gehoord had.
Die tijd eindigde in de 17e eeuw, en wat daarna gebeurde veranderde Europa voorgoed.
De geschiedenis van koffie in Europa begint in Venetie
Koffie bereikte Europa via de Ottomaanse handelsroutes. Venetiaanse kooplieden, die al eeuwen handel dreven met Noord-Afrika en het Midden-Oosten, brachten de drank mee terug. Rond 1645 opende het eerste Europese koffiehuis in Venetie. Daarna ging het snel.
In 1650 opende het eerste Engelse koffiehuis in Oxford, gerund door een Joodse man genaamd Jacob. Twee jaar later volgde Londen, en de stad liep storm. Tegen 1663 telde Londen al meer dan 80 koffiehuizen. Mensen betaalden een stuiver voor een kopje en konden urenlang blijven zitten, praten, nieuws uitwisselen. Ze noemden het de penny universities.
Koffiehuis 17e eeuw als intellectueel middelpunt
Het koffiehuis was geen kroeg. Alcohol werd er niet geschonken. Dat was bewust. Terwijl de rest van Europa zichzelf dagelijks dronk aan bier en wijn omdat water onveilig was, zorgde koffie voor een andere toestand van geest. Helder, wakker, geconcentreerd.
De gevolgen waren merkbaar. Lloyd's of London, de bekende verzekeringsmaatschappij, begon als een koffiehuis waar scheepslui en kooplieden informatie uitwisselden. De London Stock Exchange groeide voort uit Jonathan's Coffee House. Ideeën verspreidden zich sneller dan ooit, en het koffiehuis was de plek waar dat gebeurde.
De rol van de VOC in koffie Nederland geschiedenis
In Nederland liep het iets anders. Amsterdam was een handelshoofdstad en de VOC, de Vereenigde Oostindische Compagnie, had toegang tot grondstoffen van over de hele wereld. De eerste koffiezending arriveerde in 1661 in Amsterdam. Een jaar later vond de eerste koffieveiling plaats.
In het begin was koffie duur en exclusief, alleen voor de elite. Maar de VOC schudde de markt op. Tegen het einde van de 17e eeuw telde Amsterdam al zo'n 32 koffiehuizen. Studenten, kooplieden en geleerden kwamen er samen. De koffiecultuur Europa brede verspreidde zich vanuit handelssteden als Amsterdam en Londen naar de rest van het continent.
Waarom Nederland zo'n koffienatie werd
Vandaag drinkt Nederland gemiddeld meer koffie per hoofd dan vrijwel elk ander land ter wereld. Dat is geen toeval. De handelsgeest, de vroege toegang via de VOC en de koffiehuiscultuur legden een fundament dat eeuwen heeft standgehouden.
Koffie verving bier en wijn als ochtenddrankje. Niet uit gewoonte maar uit noodzaak en later uit voorkeur. Die voorkeur is nooit meer overgegaan. Meer weten over hoe koffie ooit ontdekt werd voordat het Europa bereikte? Of ben je benieuwd waarom koffie vandaag duurder wordt dan ooit? De geschiedenis en het heden raken elkaar vaker dan je denkt. Voor wie de volledige tijdlijn wil lezen, heeft de National Coffee Association die mooi op een rij gezet.