Koffie uit Guerrero: 90% verlaat het perceel als gedroogde kers

Op een betonnen droogvloer die in een helling van de Sierra Madre del Sur is uitgehakt, droogt de koffie in zijn geheel. Schil, pulp, perkament en boon bij elkaar, uitgeharkt tot een dunne laag en omgekeerd tot de vrucht donker en rimpelig wordt. Zo verlaat 90% van de koffie uit Guerrero het perceel. Het is ook de reden dat de staat de minst besproken van de serieuze koffiegebieden van Mexico is: het volume is er wel, de waarde grotendeels niet.

Waar het gewas werkelijk staat

Guerrero teelt koffie in 135 gemeenschappen verspreid over 15 gemeenten, in de regio's Costa Chica, Costa Grande en Montaña, volgens een evaluatierapport van het Mexicaanse ministerie van landbouw. Vijf gemeenten springen eruit qua volume: Atoyac de Álvarez, Coyuca de Benítez, San Luis Acatlán, Malinaltepec en Iliatenco. In 2017 stond de staat vijfde van het land als producent van koffiekersen, waarmee een flink deel van de koffieproductie in Mexico in een staat ligt die vrijwel niemand noemt.

Die drie regio's vormen geen enkel landschap. De Costa Grande zakt af richting de Stille Oceaan en de Montaña klimt erachter omhoog. Wat ze delen is de omvang van de percelen, niet de hoogte.

Wat café capulín precies is

Capulín is geen variëteit en geen defect. Het is een verkoopvorm. De hele kers droogt op een vloer of een dak met alles er nog aan, en de teler verkoopt hem per zak aan een opkoper die hem ergens anders pelt. Het rapport is er kort over: 90% van de productie van de staat gaat weg als café capulín, de overige 10% als gebrande en gemalen koffie.

Alles wat een pulperij normaal vlak bij de boom doet, ontpulpen, fermenteren, wassen, terugdrogen tot perkament, gebeurt pas nadat de koffie al van eigenaar is gewisseld. Een gedroogde koffiekers is makkelijk te bewaren en goedkoop te vervoeren, precies wat een tussenhandelaar uitkomt en de teler niet.

De opbrengst achter de klassering

In 2017 had Guerrero 47.190,57 hectare met koffie beplant en werd daarvan 43.602,02 hectare geoogst. Het verschil is koffie die blijft staan en niet geplukt wordt. Wat wel binnenkwam was 41.581,72 ton kers, gemiddeld 0,95 ton per hectare.

Het evaluatierapport is onomwonden over de oorzaken: slecht beheer van de aanplant, plagen en ziekten, oude bomen en ronduit verlaten percelen. Een lage opbrengst per hectare is in Mexico op zich niet ongewoon, en Puebla zit aan de andere kant van dat bereik, waar veel kleinere percelen veel meer opleveren. Wat dit cijfer laat hangen is dat een dunne oogst en een goedkope verkoopvorm elkaar versterken.

Een dorp, doorgemeten

Malinaltepec is een van de vijf. In 2021 publiceerde de Revista Mexicana de Ciencias Agrícolas een enquête in Ojo de Agua de Cuauhtémoc, een dorp in die gemeente op 2.105 m. Alle telers hadden gemeenschapsgrond, gemiddeld 0,93 hectare per persoon, en 94% van hen teelde Typica, de oude criollo.

De dorpsopbrengst kwam in 2012 uit op 0,694 ton per hectare. Het staatsgemiddelde lag dat jaar op 0,902 en het landelijke op 1,26. Kleine koffiepercelen van dit formaat hebben geen ruimte om een slecht seizoen op te vangen. De enquête mat één dorp en geen staat, dus het gat leest als een gegeven en niet als een oordeel.

Wat die vorm waard is

In heel Guerrero lag de gemiddelde plattelandsprijs in 2017 op $6.888,57 pesos per ton kers, en de hele koffieoogst van de staat werd gewaardeerd op $286,44 miljoen pesos. Dezelfde dorpsenquête noteerde wat de twee vormen in 2012 opbrachten: $20 pesos voor een kilo capulín, tegen $40 pesos voor een kilo perkamentkoffie. Dezelfde oogst, het dubbele, en 87,5% van de telers daar verkocht toch alles als capulín. Het is dezelfde rekensom die verklaart waarom de koffie die Mexico zelf houdt vooral oploskoffie is. De waarde wordt elders toegevoegd.

In een nationale kop zie je daar niets van terug. De koffieproductie in Mexico wordt voor 2026/27 geraamd op 4,1 miljoen zakken van 60 kilogram, een cijfer dat het Amerikaanse ministerie van landbouw in mei 2026 vanuit Mexico-Stad publiceerde, en een raming is geen telling. Zo'n getal zegt niets over de vorm waarin de koffie de helling verliet.

Staat er de volgende keer een verwerkingsmethode op een zak, gewassen, natural, honey, lees het dan als een uitspraak over waar het werk gebeurde. Aan de oorsprong zit het verschil tussen twee prijzen vaak niet in de hoogte en niet in de variëteit. Het zit in wie de koffie bezat toen de schil eraf ging.

En wat zegt de vorm in het schap dan?

Tegen de tijd dat een zak in een Nederlandse keuken staat, is de vraag wie de schil eraf haalde allang beslist, en het etiket zwijgt er meestal over. Santo Café werkt met Mexicaanse arabica, één herkomst van vele en een klein deel van wat het land teelt. De moeite van het bekijken waard als het land op de zak voor je telt.