Koffie uit San Luis Potosí verloor de helft van zijn areaal

Dertig jaar cijfers uit één staat vertellen wat een enkele oogst nooit laat zien. In 1989 besloeg de koffie uit San Luis Potosí 32.872 hectare en leverde die 53.605 ton. In 2019 haalde dezelfde staat 9.542 ton van 16.201 hectare. De helft van de grond verdween en 83% van de oogst ging mee, in een land waarvan het totale areaal nauwelijks bewoog. Mexicaanse koffie kromp niet in die drie decennia. Deze hoek ervan wel.

Zeven gemeenten van de twintig

De Huasteca Potosina telt twintig gemeenten en in zeven daarvan staat koffie: Aquismón, Axtla de Terrazas, Coxcatlán, Huehuetlán, Matlapa, Tamazunchale en Xilitla. Margarita Nolasco noemde diezelfde zeven in haar boek Café y sociedad en México uit 1985. Veertig jaar later ligt de kaart er nog net zo bij.

De plant veranderde evenmin. Arabicakoffie overheerst hier, op grond die begint op 80 meter boven zeeniveau en doorloopt tot voorbij de 1.200. Dat is een brede band voor zo'n klein gebied, en het betekent dat twee bedrijven in dezelfde staat in verschillende klimaten werken. De eerste aanplant in de streek dateert volgens de studie van 1835.

De grond die uit de koffie verdween

Het areaal piekte in 1986 op 34.414 hectare. In 2019 stond de teller op 16.201, de laagste waarde in de reeks van 1986 tot 2020, tegen een gemiddelde van 22.973. De daling ging geleidelijk in plaats van abrupt, zoals een gewas een streek meestal verlaat.

Leg daar de nationale lijn naast en het contrast doet het werk. Mexico had in 1989 722.832 hectare beplant en in 2019 709.059, een daling van twee procent. De staat verloor meer dan de helft. Een teeltgebied kan leeglopen zonder dat de nationale statistiek het registreert, en het is dezelfde rekensom die een staat als Hidalgo buiten de meeste gesprekken houdt over waar Mexico zijn bonen verbouwt.

Wat een opbrengst per hectare van 0,56 ton betekent

Het verdwenen areaal is maar de helft van het verhaal. De opbrengst zakte mee, en dat sluit de simpele verklaring uit dat boeren gewoon iets anders gingen planten. In 1989 haalde de staat 1,66 ton kers van een hectare. In 2019 was dat 0,56. Het hoogste punt in de reeks ligt op 1,92 en het laagste op 0,47, dus 2019 zit dicht bij de bodem.

Het volume volgde dezelfde curve: 63.910 ton op de piek van 1983, 383 ton op het dieptepunt van 1990, een gemiddelde van 17.854 ton, en 9.542 ton in het laatste jaar. De analyse achter die cijfers werkt met productiedatabases van SIAP en loopt van 1989 tot 2019. Een opbrengst per hectare van dat niveau maakt van een perceel van twee hectare ongeveer één ton kers per jaar, voordat er iemand betaald is.

Wat de neerslagreeks laat zien

Water is niet het voor de hand liggende tekort. De lage delen van de Huasteca krijgen 1.000 tot 1.200 mm per jaar en de hoge zones halen 3.000 mm, met een regionaal gemiddelde tussen 1.200 en 2.000 mm. Voor arabica wordt meestal 1.200 tot 1.800 mm aangehouden. Op het jaarcijfer is het water er.

Een studie uit 2023 berekende een gestandaardiseerde neerslagindex over twaalf maanden met vijf meetstations, over 1961 tot 2018, en zag de laatste twintig jaar net onder het langjarig gemiddelde liggen, met vaker matige droogte, al vallen sommige jaren nog aan de vochtige kant uit. Telers die tussen april en juli 2022 werden geïnterviewd beschreven hetzelfde beeld. Tel daar de droge periode tussen juni en augustus bij op en de marge is smaller dan een jaargemiddelde suggereert, op percelen van koffieboeren met een gemiddelde leeftijd van 54.

Wie er nog zijn, en wat ze kregen

In 2019 werden in die zeven gemeenten ruim 17.000 tének en nahua koffietelers geteld. De percelen lopen van 2 tot 15 hectare. Nolasco legde in 1985 meer dan 85% van de Mexicaanse koffie in handen van inheemse en traditionele campesinos, en het kleinschalige patroon dat het recente werk beschrijft ziet er niet anders uit.

De prijslijn is de vreemde. Een ton koffie uit de staat bracht in 1989 1.121 peso op en in 2019 6.442 peso, de hoogste waarde in de reeks, terwijl de nationale prijs ging van 666,11 naar 5.249 peso. Veertien staten verbouwen koffie in Mexico en de kleinste daarvan, Querétaro, kwam uit op 24,36 ton. Prijs omhoog, volume 83% omlaag: de volgende keer dat een koffieprijs het nieuws haalt, is het cijfer dat ernaast staat het interessante.

Waar komt de koffie in jouw kast eigenlijk vandaan?

De meeste zakken noemen een werelddeel, een brandingsgraad en nauwelijks meer dan dat. Santo Café brandt Mexicaanse arabica, single origin, en zet het land op de voorkant in plaats van in de kleine lettertjes. Vers gebrand, niets toegevoegd, en de herkomst duidelijk genoeg om zelf te bepalen wat die waard is.