Een koffieplantage bezoeken in Veracruz: wat Don Miguel liet zien

Don Miguel liep met ons een grindpad op, onder een crèmekleurige boog met rode stippen, met een hond die voor hem uit draafde. Zo begon het: een koffieplantage bezoeken in Veracruz. Nog voor we een droogbed hadden gezien, vertelde hij al wat koffie uit Veracruz, en Mexicaanse koffie in het algemeen, tot wat het is maakt.

De vraag die ik mezelf op zulke reizen steeds stel is eenvoudig: wie liet ons binnen, en wat werd pas uitgelegd toen we er stonden? Het eerste deel is makkelijk. Don Miguel. Het was zijn plantage en hij deed het hek open. Dit stuk gaat over het tweede deel.

Met Don Miguel de plantage op

Onze reis ging door de koffieheuvels rond Xico en de dorpen eromheen. Vanaf de weg zie je vooral groen: schaduwbomen, bananenbladeren, stenen muurtjes zacht van het mos.

Don Miguel praatte terwijl hij liep. Hij droeg een groene pet en een geruit overhemd en bleef staan om ergens naar te wijzen. Bij een boom naast het pad reikte hij omhoog tussen de takken, en ik deed hetzelfde, om de bessen te bekijken. Ze waren nog klein, hard en groen, weken verwijderd van de pluk.

Ik was gekomen om koffie te zien. Hij begon met geschiedenis.

Wat Mexicaanse koffie echt Mexicaans maakt

Hij wilde dat we begrepen wat de koffie van Mexico echt de koffie van Mexico maakt, en ging terug naar de Spanjaarden, die Mexico veroverden en, zo vertelde hij het, de koffie meebrachten. Koffie is hier niet begonnen. Het kwam aan, en het land moest er ruimte voor maken.

Voor de koffie, zei hij, werd dit land gebruikt voor tabak, fruit, noten en andere dingen. En dat is nog steeds zo. Ik had me een koffieplantage voorgesteld als koffie van hek tot hek. Wat ik zag was een mengeling, met koffie tussen andere planten en onder hogere bomen.

Voor de reis had ik gelezen over koffie uit Veracruz en de plek die het in het land inneemt, maar lezen bereidde me er niet op voor hoe gemengd het land eruitziet als je er middenin staat.

Een 3D-kaart en de zee

In een ruimte vol donkere houten kasten stond Don Miguel naast een 3D-kaart van Mexico. Je kon met je vingers over de bergen gaan. Hij gebruikte hem om te laten zien waarom het land hier zo goed is.

Zijn uitleg kwam op één ding neer: het ligt zo dicht bij de zee. Op de kaart zag je hoe snel de grond van de kust de bergen in klimt. Ik geef het weer zoals ik het begreep, niet als wetenschapper. Lucht die van het water komt draagt vocht mee, de bergen duwen die omhoog, en de hellingen blijven groen en vochtig. Koffie houdt van zo'n plek.

Droogbedden en elk jaar bijleren

Hij liet ons ook zien wat ze op de plantage zelf doen. Waar hij het meest over praatte was drogen. Na de pluk moet de koffie drogen voordat hij opgeslagen, verscheept en gebrand kan worden. Hoe dat gebeurt verandert wat er in je kop terechtkomt, en het gaat makkelijk mis.

Op de plantage van Don Miguel werken ze met droogbedden: meestal verhoogde rekken, waar de koffie in een dunne laag ligt met lucht eromheen. Wat me bijbleef waren niet de bedden zelf, maar hoe hij erover sprak. Ze proberen elk jaar beter te worden en bij te leren. Elk seizoen is een kans om één ding te veranderen en te kijken wat er gebeurt.

Dat verhaal lees je niet op een etiket. Het deed me denken aan hoe kennis tussen boerderijen reist, iets waar we eerder over schreven in een stuk over koffiecoöperaties in Mexico, en aan telers zoals in dit portret van een teler van koffie uit Coatepec.

Wat één bezoek wel en niet vertelt

Ik ging weg met geweldige inzichten, en daar wil ik voorzichtig mee zijn. Een bezoek laat je een plantage op één dag zien. Het laat je geen slechte oogst zien, geen heel nat jaar, en niet hoe een seizoen echt afloopt. Kijken is niet hetzelfde als een plantage kennen.

Wat het ons wel gaf was een betere vraag: hoe kunnen we koffieboeren steunen en helpen met infrastructuur? Droogbedden zijn een goed voorbeeld van wat dat woord in de praktijk betekent. Het antwoord heb ik nog niet. Wel denk ik dat het de juiste vraag is om te blijven stellen als we het hebben over koffie inkopen.

Maak je de volgende keer een zak koffie uit Mexico open, zoek dan naar een regel over hoe hij gedroogd is. Staat er niets, merk dat dan op. Iemand heeft een heel seizoen geleerd om juist dat deel goed te doen.

Deze boerderij levert niet aan Santo; we waren er om te leren.